میرنیوز

تابش اعتقادات کهن قوم ترکمن از دریچه پوشاک

تابش اعتقادات کهن قوم ترکمن از دریچه پوشاک 2020-11-22T19:53:36+03:30

با اندک مطالعه در خصوص پوشاک سنتی و الحاقات وابسته به آن در هر قوم، می‌توان دریافت که انسان از همان بدو پیدایش، سعی کرده است تا با رفع نیازهای پوششی خود از طبیعت و آذین کردن آن به رنگ، نقش و الحاقاتی به ظاهر تزئینی مانند پر، سنگ‌ها، الیاف گیاهان، صدف و... شاخصه قبیله‌ای خود را نمایان سازد و تسلط و قدرت خویش را نسبت به حیوانات درنده و موزی پیرامون خود با آفریدن نمادها و تمغاهای قومی، نشان دهد.

در این یادداشت و مطالعه در قوم ترکمن در محدوده ترکمن‌صحرا، سعی بر آن شده است تا با شناخت اعتقادات و باورهای این قوم، به مفاهیم معنا بخش پوشش آنان پی‌برد. ترکمن‌ها از جمله اقوامی‌اند که هنوز مقید به سنت‌های کهن خود هستند و آن مفاهیم در قالب پوشش، زیورآلات، دست‌بافت‌ها، چگونگی برگزاری آداب در مراسمات، زبان، هنرهای سنتی و موسیقی، هنوز هم نمایانگر اصالت این قوم است.

با سیر تحولاتی اعتقادی این قوم از باورهای دوره پیش از اسلام و کهن‌ترین ادیان نیا پرستی و احترام به عناصر طبیعت گرفته تا دوره پس از اسلام، می‌توان تمغاها_ نماد و نشانه‌های بسیاری یافت که در این جریان اعتقادی، پوشاک و هنرهای سنتی قوم ترکمن را تحت تأثیر خود قرار داده است و حتی با توجه به محیط زیست (کوهپایه، دشت، ساحل)، این تحولات در طایفه‌های مختلف نیز کاملاً مشهود است.

نقوشی مانند قوچ، سنبل باروری و احترام به نیاکان، نقش گل آیدی در بقچه عروس برای همیشه خندان بودن و نازا نشدن عروس، نقش ساری ایچان برای ممانعت از گزش حشرات موزی مانند عقرب، نقش اوق‌گوزی در پوشاک پسر بچه‌ها برای شجاعت آنان و... را می‌توان عنوان کرد.

پوشاک ترکمن دارای تنوع و قطعات زیادی است که این گوناگونی بر اساس تفاوت قومی، سن، وضعیت معیشت و مراسما مختلف است و در انواع زنانه، مردانه و کودکانه مورد بحث قرار می‌گیرد. ترکمن‌ها در دسته اقوامی هستند که هیچ نقش و فرمی در پوشاکشان، بدون مفهوم و فلسفه نیست و بخش اعظم این مفاهیم، متأسفانه در گذر زمان به دلیل عدم ثبت شدن، رو به نسیان رفته است.

زن ترکمن چنان وابستگی باوری با پوشاک خود دارد که استفاده از هر قطعه آن، می‌تواند سمبل و آگاهی‌دهنده یک مفهوم باشد. زن ترکمن چون در تربیتش، سکوت را از اجدادش فرا گرفته است، با قطعه‌ای به‌نام یاشماق، جلوی دهان خود را می‌بندد تا به خود یادآوری کند که بزرگترها احترام دارند و باید سکوت کردن را تا اذن آن‌ها، با خود داشته باشد و چه بسا در طوایفی از ترکمن، زن را چنان دفن می‌کنند که با گوشه‌ای از لبه روسری، جلوی دهانش را می‌پوشانند و او این سکوت را با خود تا دنیایی دیگر، به همراه خواهد داشت.

ترکمن در بدو تولد در چاشوی ابریشمی پوشانده می‌شود، در زمان عروسی با پوشیدن چاشو به خانواده شوهر درمی‌آید و در زمان مرگ با چاشو داخل تابوت، راهی خاکسپاری می‌شود.

پوشاک، روح و جسم زن و مرد ترکمن را معنا می‌بخشد و یک زن ترکمن با وجودی که سکوت دارد با چگونگی پوشاکش، همان را می‌نمایاند که در درونش وجود دارد. مرد ترکمن، کلاهش (تلپکش) را به بیگانه امانت نمی‌دهد چون باید به پاکی و اهل خدا بودن او، یقین داشته باشد.

به دلیل عجین بودن پوشش ترکمن‌ها با مراسم و آئین‌ها، می‌توان دریافت فلسفه و مفاهیم اعتقادی و اسطوره‌ای پوشش این قوم شریف، ریشه در آئین‌های کهن آنان دارد. یک فرد ترکمن با تأثیر از عوامل زیست محیطی، زندگی عشیرتی و دغدغه‌هایی چون حوادث طبیعی، حیوانات، جنگ و... دست به ایجاد تمغاها و نمادهایی می‌کند و با بکاربردن آنها در پوشاک خود به نوعی سعی در غلبه بر این عوامل دارد.

پوشاک ترکمن‌ها مانند سایر هنرهایشان، تحت تأثیر تمغاها و باورهای آیینی‌شان قرار گرفته است و گرافیک ابتدایی حاکم بر نقوش پوشاک ترکمن‌ها، بازتاب نوع زندگی عشیرتی توأم با طبیعت آنها است.

متأسفانه با وجود ریشه‌های کهن و عمیق باورهای پوشاک و ارتباط آن با آیین‌ها و رسوم ترکمانان، امروزه این مراسمات و پوشاک را تنها می‌توان در روستاها و عشایر و مراسم‌های رسمی یافت و به‌مرور زمان و با ماشینی شدن زندگی، پوشاک ترکمن‌ها به داخل صندوقچه‌ها، باورها، آداب و حافظه افراد کهنسال این قوم سپرده شده و رفته‌رفته رو به نسیان است و ضرورت ایجاب می‌کند تا این مفاهیم مستند و صیانت شود.

تابش اعتقادات کهن قوم ترکمن از دریچه پوشاک

تعدادی از آداب ترکمن‌ها و باورهای پوشش مرتبط با آن

باور نوع پوشش در مراسم عزا

ترکمن‌ها هنگام عزاداری از لباس‌های بدون نقش و سوزن‌دوزی موسوم به یلک و یا از لباس‌های کهنه و فرسوده که علامت بی‌دل و دماغ بودنشان است، استفاده می‌کنند. عموماً زنان ترکمن تا چهل‌ام و گاهی تا سالگرد آن متوفی، لباس دیگری نمی‌پوشند و فقط همان لباس روز اول را شسته و دوباره تن می‌کنند.

باور استفاده از چشم زخم در پوشاک

ترکمن‌ها از چوب تقدن که انعطاف‌پذیر است، علامت سه گوش ساخته و به همراه دندان خوک و خرمهره به پشت لباس کودکان و کلاه دختران زیبا و لباس زنان حامله برای دفع شر و محافظت از چشم زخم می‌دوختند.

تفاوت لباس ثروتمندان و فقرای ترکمن

تفاوت لباس افراد فقیر و غنی، در پر نقش بودن و مزین بودن به سکه و زیورآلات است و رسم است افراد غنی زود به زود لباس‌هایشان را نو کرده و لباس‌های کهنه‌تر را به افراد فقیر می‌بخشند.

آداب احترام عروس به خانواده شوهر با یاشماق

یکی از نشانه‌های احترام در بین ترکمن‌ها این رسم است که عروس از خانواده شوهر صورت خود را با پارچه‌ای به‌نام یاشماق می‌پوشاند و تا زمانی که پدر شوهر و یا برادر شوهرش رخصت ندهد اجازه صحبت کردن را ندارد.

باور استفاده از ابریشم بین ترکمن‌ها

کرم ابریشم برای مردم ترکمن احترام دارد، چون آن را نشانه حضرت ایوب و یادگار داستان صبر ایوب می‌دانند و لباس ابریشم بیشتر پوشیده و اعتقاد دارند استفاده از ابریشم ثواب دارد.

پوشش کفن زن متوفی ترکمن

طایفه تکه زمان دفن جسد زن مرده، علاوه بر کفن، دهان او را از دو طرف با یاشماق می‌بندند و این ادامه همان ادب و احترام گذاشتن آنهاست که در زمان حیات هم این حجاب دهان را، برای سکوت و احترام داشتند.

مفهوم استفاده از داغداغان در لباس ترکمن

داغداغان نوعی چوب درخت توت است که بین ترکمن‌ها حائز ارزش زیادی است و آن را به شکل هندسی فرم داده و به‌عنوان چشم نظر و دفع شر در لباس‌ها دوخته می‌شود و یا روی دارهای بافت و دیوار منازلشان استفاده می‌شود و این احترام برگرفته از این روایت است که عصای حضرت موسی از این چوب ساخته شده بود.

مفهوم رنگ سفید در پوشاک زنان ۶۳ ساله ترکمن

زمانی که زنان به سن پیامبر می‌رسند همه لباس‌های آنها حتی یاشماق، بالاق و... به رنگ سفید درمی‌آید و تا حد ممکن از ابریشم سفید و در صورت نبودن آن از پارچه معمولی استفاده می‌کنند.

رنگ سفید آرامش دهنده روح و روان آدمی و مظهر پاکی است و به‌دلیل تقدس این رنگ در فرهنگ ترکمن و مورد ستایش بودن آن، در پوشاک ترکمن به استفاده از این رنگ، تاکید شده است.

رواج رنگ سبز در پوشاک ترکمن

حدوداً تا قبل از دوره قاجار، پارچه لباس‌ها حاصل دستبافت زنان ترکمن و غالباً رنگ قرمز بوده است ولی از دوره قاجار با شروع دادوستد ایران و روسیه، پارچه‌های مخمل از بندر گمیشان وارد و استفاده از آن بین ترکمن‌ها رایج می‌شود و رنگ سبز از همان دوره در لباس‌های ترکمن رواج می‌یابد.

مفهوم یاشماق در پوشش ترکمن

زنان ترکمن گردن، لب و قوزک پای خود را از نگاه نامحرم با یاشماق و یا لبه پیراهن می‌پوشانند و این کار برای آنها حکم ادب و احترام را دارد. یاشماق به معنی پوشاندن و نشانه تحمل، سکوت و نجابت است و هر چه سکوت عروس بیشتر باشد نزد خانواده همسرش بیشتر مورد احترام می‌شود و فلسفه یاشماق، طی قرن‌ها در فرهنگ ترکمن ریشه داشته است.

فلسفه معنایی حاکم بر پوشاک ترکمن، تنها در قالب رفع نیاز پوششی و صرفاً تزئینات و هنرهای وابسته به پوشاک نبوده و بار معنایی و معنوی آن، غالب بر هنر دوخت پوشاک است هر چند به لحاظ هنر، زیبایی و اصالت هم بسیار ارزشمند بوده و دارای هویت منحصربه‌فردی است.

زهرا مهدی‌زاده، کارشناس صنایع‌دستی و هنرهای سنتی استان گلستان

انتهای پیام

منبع : خبرگزاری ایسنا


کلمات کلیدی :
اشتراک گذاری :

آخرین اخبار استان ها

مرزبان مجاهد ناجا در مرز مریوان به شهادت رسید

مرزبان مجاهد ناجا در مرز مریوان به شهادت رسید
2020-11-26T00:36:41+03:30
مریوان- یکی از مرزبانان هنگ مرزی مریوان حین انجام مأموریت خود در مرزهای غرب کشور به شهادت رسید.

زلزله ای به بزرگی ۴.۸ ریشتر مراوه تپه را لرزاند

زلزله ای به بزرگی ۴.۸ ریشتر مراوه تپه را لرزاند
2020-11-25T23:30:00+03:30
مراوه تپه- زلزله ای به بزرگی ۴.۸ ریشتر مراوه تپه در گلستان را لرزاند.

داور در برخی صحنه‌ها به ضرر گل گهر تصمیم گرفت

داور در برخی صحنه‌ها به ضرر گل گهر تصمیم گرفت
2020-11-25T21:56:37+03:30
سیرجان - مربی تیم فوتبال گل‌گهر سیرجان گفت: در صحنه‌هایی از بازی برابر فولاد خوزستان داور به ضرر ما تصمیم گرفت اما در مجموع کارشناسان باید در این زمینه نظر ب...

بازی با گل گهر دشوار بود/ با حداقل امتیاز به اهواز بر می‌گردیم

بازی با گل گهر دشوار بود/ با حداقل امتیاز به اهواز بر می‌گردیم
2020-11-25T21:43:21+03:30
سیرجان - مربی فولاد خوزستان با اشاره به اینکه گل گهر تیمی پر مهره و خوب است، گفت: بازی دشواری داشتیم و با حداقل امتیاز از سیرجان می‌رویم.

آتش چهار منزل کپری را در هشتبندی خاکستر کرد

آتش چهار منزل کپری را در هشتبندی خاکستر کرد
2020-11-25T19:43:18+03:30
میناب - دهیار روستای دهندر هشتبندی گفت: در پی وقوع یک فقره آتش سوزی ویرانگر در روستای دهندر از توابع هشتبندی چهار منزل کپری در این روستا با خاکستر یکسان شد.

۳هزار بسته نوشت افزار ایرانی اسلامی در استان تهران توزیع شد

۳هزار بسته نوشت افزار ایرانی اسلامی در استان تهران توزیع شد
2020-11-25T19:16:40+03:30
ری- مسئول سازمان بسیج دانش آموزی و سازمان بسیج فرهنگیان استان تهران از توزیع ۳ هزار بسته لوازم التحریر و نوشت افزار ایرانی اسلامی در استان تهران خبر داد.

پزشک چهارمحالی به جمع شهدای مدافع سلامت پیوست

پزشک چهارمحالی به جمع شهدای مدافع سلامت پیوست
2020-11-25T19:03:26+03:30
شهرکرد-دکتر رضوان نورمند چالشتری متخصص قلب به جمع شهدای مدافع سلامت چهارمحال و بختیاری پیوست.

آمار فوتی‌های کرونا در یزد تک رقمی شد/ پذیرش ۱۴۳ بیمار جدید

آمار فوتی‌های کرونا در یزد تک رقمی شد/ پذیرش ۱۴۳ بیمار جدید
2020-11-25T18:49:58+03:30
یزد ـ سخنگوی دانشگاه علوم پزشکی یزد از تک رقمی شدن آمار فوتی های یزد خبر داد و گفت: در شبانه روز گذشته هشت نفر در استان یزد بر اثر کرونا جان باختند.

آمار فوتی‌های کرونایی یزد تک رقمی شد/ پذیرش ۱۴۳ بیمار جدید

آمار فوتی‌های کرونایی یزد تک رقمی شد/ پذیرش ۱۴۳ بیمار جدید
2020-11-25T18:23:21+03:30
یزد ـ سخنگوی دانشگاه علوم پزشکی یزد از تک رقمی شدن آمار فوتی های یزد خبر داد و گفت: در شبانه روز گذشته هشت نفر در استان یزد بر اثر کرونا جان باختند.

توصیه آیت‌الله علوی‌گرگانی به سران سه قوه/به حل مشکلات ‌بپردازید/ مردم در تنگناهای شدید معیشتی قرار دارند

 توصیه آیت‌الله علوی‌گرگانی به سران سه قوه/به حل مشکلات ‌بپردازید/ مردم در تنگناهای شدید معیشتی قرار دارند
2020-11-25T18:16:36+03:30
گروه استان ها_ مرجع تقلید شیعیان گفت: سران سه قوه برای برون رفت از مشکلات همت و تلاش خود را افزایش داده و با تقویت فرهنگ بسیجی و دوری از تشریفات زائد و اصلا...

گسست اجتماعی ارمغان شوم عصر کرونا

گسست اجتماعی ارمغان شوم عصر کرونا
2020-11-25T17:46:39+03:30
شاید در نگاه اول کرونا تنها یک بیماری بود، بیماری که گمان می‌رفت تهدید کننده سلامت و جان انسان‌ها است و بس، اما از همان ابتدای شیوع خود ثابت کرد که آمده است ...

نصف ظرفیت مسافری خطوط ریلی فارس استفاده می‌شود

نصف ظرفیت مسافری خطوط ریلی فارس استفاده می‌شود
2020-11-25T17:46:39+03:30
مدیرکل راه آهن فارس اعلام کرد که در پی شیوع بیماری کرونا واعمال پروتکل‌های بهداشتی به ویژه در راستای اجرای طرح جامع هوشمند محدودیت‌ها تنها از ۵۰ درصد ظرفیت خ...

فاجعه نابودی اکوسیستم‌ قنوات یزد؛ از غفلت تا سوءمدیریت

فاجعه نابودی اکوسیستم‌ قنوات یزد؛ از غفلت تا سوءمدیریت
2020-11-25T17:46:38+03:30
دستکاری در طبیعت و سوء مدیریت‌، در کنار بی‌توجهی به اکوسیستم‌ منحصربفرد مهد قنوات ایران، فاجعه‌ای است که باعث شده تا دنیای بکر قنوات استان فراخشک یزد در هاله...

سایه سنگین کرونا بر فارس/ مرگ ۴۲ نفر در ۲۴ ساعت

سایه سنگین کرونا بر فارس/ مرگ ۴۲ نفر در ۲۴ ساعت
2020-11-25T17:33:18+03:30
سایه سنگین و سیاه کرونا همچنان بر استان پهناور فارس سایه انداخته و علیرغم به کار افتادن تمام ظرفیت‌ها برای مهار، این بیماری همچنان می‌تازد و قربانیان جدیدی م...

پرچم گنبد حرم حضرت معصومه(س) تعویض شد

 پرچم گنبد حرم حضرت معصومه(س) تعویض شد
2020-11-25T17:09:58+03:30
گروه استان‌ها_ هم‌زمان با فرارسیدن سال روز شهادت حضرت معصومه(س) پرچم گنبد حرم کریمه اهل‌بیت(س) با حضور آیت‌الله سعیدی تولیت حرم حضرت معصومه(س) و جمعی از خاد...

تحلیل سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس از ‌علت کسری بودجه/اعتبارات شرکت‌های دولتی شفاف و مشخص نیست

 تحلیل سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس از ‌علت کسری بودجه/اعتبارات شرکت‌های دولتی شفاف و مشخص نیست
2020-11-25T16:43:15+03:30
گروه استان‌ها ـ سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس گفت:بخش قابل توجهی تورم و مشکلات اقتصادی مربوط به همین کسری بودجه و استقراض از بانک‌هاست و این ساختار غلطِ بودجه...

پنجشنبه آسمان قم بارانی است

پنجشنبه آسمان قم بارانی است
2020-11-25T16:23:21+03:30
قم- کارشناس هواشناسی استان قم گفت: هوای قم در روز پنجشنبه ابری و مه آلود، در برخی ساعات همراه با بارش باران و وزش باد و در ارتفاعات همراه با بارش باران و برف...

شرایط زرد کرونایی در کیش/شیوه مقابله با کرونا جزیره باید به سازمان بهداشت جهانی ارائه شود

 شرایط زرد کرونایی در کیش/شیوه مقابله با کرونا جزیره باید به سازمان بهداشت جهانی ارائه شود
2020-11-25T16:29:56+03:30
گروه استان‌ها - مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش گفت: شرایط زرد کرونایی حاکم در این جزیره مرهون اقدامات بسیجیان در مقابله با ویروس کووید ۱۹ است.

به راهکارهای مواجهه با آزارهای خیابانی نپرداخته‌ایم

به راهکارهای مواجهه با آزارهای خیابانی نپرداخته‌ایم
2020-11-25T15:46:45+03:30
یک کارشناس ارشد مطالعات زنان گفت: در جامعه و فرهنگ ما در توجیه خشونت خیابانی خیلی بر نظریه سائق که معتقد است فرد قربانی خشونت، زمینه ظهور خشونت را فراهم می­‌...

اجرای طرح "ناظران سلامت" برای نبرد با کرونا در ساوه

اجرای طرح "ناظران سلامت" برای نبرد با کرونا در ساوه
2020-11-25T15:46:45+03:30
رئیس جمعیت هلال احمر شهرستان ساوه از اجرای طرح " ناظران سلامت" با مشارکت دانشکده علوم پزشکی با هدف حفظ و صیانت از سلامت مردم در مقابل سرایت کروناوی...

برگزاری گنگره شهدا نیازمند کمک بین‌بخشی است

برگزاری گنگره شهدا نیازمند کمک بین‌بخشی است
2020-11-25T15:46:44+03:30
جانشین فرمانده سپاه انصارالمهدی (عج) استان زنجان گفت: بسترسازی‌ها برای برگزاری هر چه بهتر گنگره ملی شهدای استان زنجان طی سال آینده در حال انجام است.

بیش از ۴۰ تن برنج و مرغ منجمد در چالدران توزیع شد

بیش از ۴۰ تن برنج و مرغ منجمد در چالدران توزیع شد
2020-11-25T15:46:44+03:30
فرماندار چالدران از توزیع بیش از ۴۰ تن برنج و مرغ منجمد در شهرستان خبرداد.

طرح تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار، وکیل را "کاسب" حساب کرده است

طرح تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار، وکیل را "کاسب" حساب کرده است
2020-11-25T15:46:43+03:30
رئیس کانون وکلای دادگستری خوزستان گفت: وکالت جزو معدود مشاغلی است که قبل از اینکه به عنوان شغل به آن نگاه شود یک شأن و جایگاه رفیع اجتماعی است و اگر به وکالت...

اجرای اجباری استاندارد آسانسورهای هیدرولیک در تمام ساختمان‌ها

اجرای اجباری استاندارد آسانسورهای هیدرولیک در تمام ساختمان‌ها
2020-11-25T15:46:43+03:30
مدیر کل استاندارد استان یزد گفت: اجرای استاندارد آسانسورهای هیدرولیک از ابتدای اردیبهشت سال آینده در تمام بخش‌های عمومی و خصوصی اجباری می‌شود.

اموال مازاد دستگاه‌ها تا پایان ماه جاری فروخته شود

اموال مازاد دستگاه‌ها تا پایان ماه جاری فروخته شود
2020-11-25T15:46:42+03:30
استاندار زنجان گفت: کوتاهی برخی از دستگاه‌های اجرایی استان برای اجرای قانون مولدسازی دارایی‌های مازاد، پذیرفته نیست.

۴ روستای در معرض خطر چهارمحال و بختیاری تعیین تکلیف شدند

۴ روستای در معرض خطر چهارمحال و بختیاری تعیین تکلیف شدند
2020-11-25T15:46:41+03:30
سرپرست دفتر مدیریت بحران چهارمحال و بختیاری با اشاره به اینکه از ۴۷ روستای در معرض خطر استان وضعیت ۴ روستا برای جابجایی و یا درجاسازی تعیین تکلیف شده است، گف...

خبرنگاران شفافیت را از مسئولان مطالبه کنند

خبرنگاران شفافیت را از مسئولان مطالبه کنند
2020-11-25T15:46:41+03:30
رئیس‌کل دادگستری استان زنجان گفت: خبرنگاران مطالبه‌گری و شفافیت از مدیران مطالبه کنند.

موانع سرمایه گذاری حوزه صنعت و معدن برطرف می شود

موانع سرمایه گذاری حوزه صنعت و معدن برطرف می شود
2020-11-25T15:46:40+03:30
نماینده مردم رفسنجان و انار در مجلس شورای اسلامی گفت: طبق توافق صورت گرفته در وزارت صمت، موانع سرمایه گذاران در حوزه صنعت و معدن برداشته می شود و سرمایه گذار...

افزایش مبتلایان قطعی علوم پزشکی سمنان به حدود ۱۳ هزار نفر

افزایش مبتلایان قطعی علوم پزشکی سمنان به حدود ۱۳ هزار نفر
2020-11-25T15:46:40+03:30
رئیس دانشگاه علوم پزشکی استان سمنان از افزایش موارد قطعی کروناویروس در مناطق تحت پوشش این دانشگاه به حدود ۱۳ نفر خبر داد.

لباس زمستان بر قامت پاییز در زنجان

لباس زمستان بر قامت پاییز در زنجان
2020-11-25T15:46:39+03:30
مدیرکل هواشناسی استان زنجان گفت: بارش برف در استان از فردا (۶ آذرماه) آغاز خواهد شد.