میرنیوز

صف‌بندی ۳ جریان فکریِ عصر امام کاظم (ع) مقابل باورهای شیعی

 صف‌بندی ۳ جریان فکریِ عصر امام کاظم (ع) مقابل باورهای شیعی 2021-07-31T12:29:18+04:30

به گزارش خبرنگار فرهنگی باشگاه خبرنگاران پویا، دوران امام کاظم علیه‌السلام زمان ظهور و بروز مکتب‌ها و انحراف‌های فکری و اعتقادی در جامعه و عصر تضارب آراء در سطح جامعه اسلامی بود؛ در واقع در پایان قرن اول و اوایل قرن دوم هجری، جدای از شیعیان، چندین فرقه فعال بوند: خوارج، مرجئه و معتزله مهم‌ترین آنها بودند. هر یک از اینان در زمینه‌ای خاص، عقایدی داشتند و به ترویج آنها مشغول بودند. برای شناخت بیشتر این مکاتب، به معرفی اجمالی از هر یک از آنها می‌پردازیم.

الف) خوارج: همان گروهی بودند که پس از جنگ صفین و در ماجرای حکمیت از امیرالمؤمنین علیه‌السلام جدا شدند و بنای مخالفت با ایشان نهادند؛ آنها با اینکه مذاکره با معاویه را بر آن حضرت تحمیل کردند، وقتی با مکر عمرو بن عاص مواجه شدند، تمام تقصیرات را بر دوش امام گذاردند و در رفتاری گستاخانه‌تر، از ایشان خواستند تا به درگاه خداوند استغفار کنند که این رفتارشان مورد شماتت امام قرار گرفت. خوارج پس از مدتی مقابل امام صف‌بندی کردند و جنگی موسوم به نهروان را بر سپاه امام تحمیل کردند. امیرالمؤمنین با آنها جنگید و 1800 نفر از آنان را به قتل رساند. اما خوارج به اطراف بلاد اسلام پراکنده شدند و با تبلیغات زهرآگین خود فرقه شمشیرزن پینه‌دوز و خونریزی به نام خوارج تشکیل دادند و پس از مدتی، موجبات شهادت امیرالمؤمنین را فراهم آورده‌اند.

اندیشۀ کلامی آنها بر چند پایه استوار بود از جمله در مسئلۀ کفر در صورت ارتکاب گناه کبیره؛ به این صورت که فرقه‌ای از خوارج با نام ازارقه، در این اندیشه افراط کرده و معتقدند مرتکب گناه کبیره نمی‌تواند دوباره ایمان بیاورد و باید به سبب ارتداد، همراه با فرزندانش به قتل برسد و مخلد در آتش است.

اندیشۀ دیگر آنها در باب امامت بود؛ آرای خوارج درباره امامت، برگرفته از نظر آنان درباره مرتکب کبیره بود. بر این اساس، کسی که مرتکب گناه کبیره شده، نباید امامت جامعه مسلمانان را بر عهده بگیرد و اگر بر مسند امامت باشد، بر مؤمنان واجب است که بر او خروج کنند. بیشتر خوارج، با نصب خلیفه از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله مخالف‌اند و معتقدند هرکس که به کتاب و سنت عمل کند، شایستگی امامت را دارد و امامت، با بیعت دو تن نیز منعقد می‌شود. آنان به انتخابی بودن امام معتقد بودند.

ب) مرجئه: یکی از پرسش‌های سده نخست، پرسش از وضعیت مرتکب گناهان کبیره بود که به صورت خلاصه از آن با عنوان مرتکب کبیره یاد می‌کردند. جنگ جمل و پس از آن، جنگ صفین زمینه را برای این پرسش مهیا کرد. خوارج پس از جریان حکمیت، رأی به کفر مرتکب کبیره دادند. گروهی دیگر از مسلمانان مقابل ایشان، به تفکیک ایمان از عمل و خارج کردن عمل از دایرۀ ایمان اقدام کردند. این اندیشه در برابر تندروهای خوارج نوعی تساهل به شمار می‌رفت؛ معتقدان آن، مرجئه نام گرفتند. در واقع مرجئه از آغاز مورد هجوم دو گروه یعنی خوارج و معتزله بودند. خوارج مرتکب کبیره را کافر و معتزله جایگاه او را منزلتی در میان دو منزلت ایمان و کفر می‌دانستند؛ یعنی او نه مؤمن و نه کافر است بلکه کافر مؤمن یا مؤمن کافر است.

حقیقت آن است که در بازاری از از تولا و تبرّا که میان خوارج و بنی‌امیه نسبت به حاکمان سه‌گانۀ مسلمین (ابوبکر، عمر و عثمان) و شیعیان نسبت به خلفای برحق پیامبر شکل گرفت، عقیده مرجئه ظهور کرد، عقیده‌ای که مخالف تکفیر مسلمانان بود؛ همان‌ها که خلافت معاویه را پذیرفتند. اینها همه‌شان مرجئه نامیده شدند؛ زیرا هر دو طرفِ اختلاف را بر راه درست دانستند و گفتند: کسانی که نماز مسلمانان را می‌خوانند و به شروط ایمان اقرار دارند، مؤمن‌اند و برایشان امیداور (رجای) آمرزش شدند. (نوبختی، فرق الشیعة)

ج) معتزله: در قرون اول و دوم هجری دو مدرسه‌ی کلامی به نام‌های قدریه و جبریه دایر بود؛ هر دو بر طریق افراط بودند، اولی کاملاٌ اختیار را به انسان می‌داد و دومی انسان را بدون اختیار می‌دانست. همین امر موجب دوام کم آنها شد. برخی پیروان قدریه، راه اعتدال را انتخاب کردند و بعدها نام معتزله گرفتند. نخستین کسی که با جبریه مخالفت کرد و سخن از قَدر گفت، «معبد عبدالله بن عویم جهنی بصری» بود. او عقیده خود را از یک ایرانی به نام «سنبویه» فرا گرفت. معبد می‌گفت هرکس مسئول رفتار و کردار خود است و خداوند افعال بندگان را به خودشان واگذشته است، از این جهت پیروان او را قدریه خواندند. او در سال 80 ه.ق به جرم فساد عقیده کشته شد.

معتزله با تکیه بر دو اصل اختیار و عدالت نظریه انتخابی را درباره امامت مطرح کردند؛ امامت در اندیشه معتزلی با دیدگاه شیعی تفاوت دارد؛ در دیدگاه معتزله، پذیرش ضرورت تعیین حاکم بر اساس سه مؤلفه است:استدلال برخی از آیات قرآن مانند آیات اولی الامر اجماع صحابه بر تعیین رهبرِ پس از پیامبرحکم عقل بر نیاز جامعه به حاکم برای جلوگیری از آشوب، ستم و تحقق امر به معروف و نهی از منکر.

علاوه بر عاقل بودن و اسلام و حریت، عبارتند از: انتساب به خاندانی خاص و نیکو (قریشی بودن)، توانایی در اجتهاد در دانش، برخورداری از تقوا و پارسایی استوار، دانایی و آگاهی به مدیریت. معتزلیان از آنجا که جایگاه امام را با حکم یکی فرض می‌گیرند، برتری علمی او نسبت به دیگران را ضروری نمی‌شمارند و فقط آن مقدار که به سهولت انجام امور جامعه نیاز است، کافی می‌دانند. اما آنها نسبت به عدالت حساسیت خاصی دارند و آن را لازمه حاکمیت می‌دانند.

معتزله به لحاظ افکاری که داشتند، مورد توجه عباسیان قرار داشتند؛ عباسیان نیز نهایت استفاده را از آنها در جهت تحکیم حکومت خود می‌بردند. عباسیان با وجود اندیشه معتزلیان در باب امر به معروف و نهی منکر و نیز در باب عدالت، از جانب آنها احساس خطر نمی‌کردند؛ دلیلش هم مشخص است که همان ترس از خطر جانی بود. با این حال معتزله اقتدار خود را حفظ می‌کردند.

وجه اشتراک تمام این فرقه‌ها عدم حساسیت نسبت به جایگاه معنوی حاکم اسلامی است. از یک سو بر انتخابی بودن امام جامعه اتفاق دارند و از سویی دیگر عدالت را شرط حاکم می‌دانند. از یک سو علم را شرط زمامدار نمی‌دانند، از دیگر سو شرط عصمت را از زمامدار مسلمین بر می‌دارند. بنابراین تمام این افکار منجر به مهجوریت خلفای بر حق پیامبر و به حاشیه راندن خاندان وحی شد؛ آنها هرچند به ظاهر به موفقیت‌هایی دست یافتند، اما هیچگاه جریان امامت از حرکت باز نایستاد و مقتدرانه به حرکت خود ادامه داد.

یکی از اقدام‌های امامان شیعه در برابر تمام این هجمه‌های فکری این بود که با شیوه‌های مختلف مقابل افکار آنها بیاستند. امام کاظم خود شخصاً وارد بحث می‌شد و هم اصحاب را تشویق می‌کرد، تا نظرات اهل بیت را در میان مردم منتشر کنند. هشام بن حکم از قوی‌ترین اصحاب امام صادق و امام کاظم برای انتقال دیدگاه‌های اهل بیت به مخالفان بود. افزون بر این، امام کاظم اصحابی را که قدرت بحث و جدل داشتند، تشویق می‌کرد با مخالفان به بحث بپردازند و عقاید کلامی شیعه را که گاه به صورت محرّف در دست بود، بیان کنند. این تلاش‌ها از سوی امامان شیعه و اصحاب آنان، با وجود همه محدودیت‌ها، سبب شد عقاید اهل بیت بنیاد فکری شیعه را تشکیل داده و اسلام درست و به دور از تحریف، از طریق اهل بیت باقی بماند.

سعید شیری

فاجعه بزرگی که در اثر عدم اطاعت از امام کاظم (ع) ایجاد شد

انتهای‌پیام/ 

منبع : خبرگزاری تسنیم


کلمات کلیدی :
اشتراک گذاری :

آخرین اخبار فرهنگی

پیام تبریک برخی نهادهای فرهنگی درباره موشک‌باران اسرائیل

 پیام تبریک برخی نهادهای فرهنگی درباره موشک‌باران اسرائیل
2024-04-14T13:45:31+03:30
سازمان اوقاف و امور خیریه و بنیاد ایران‌شناسی به مناسبت حمله به اهداف رژیم غاصب صهیونیستی پیام‌های تبریک صادر کردند.

برای «بی‌بدن» و مفهومی به نام تعارضات اجتماعی

 برای «بی‌بدن» و مفهومی به نام تعارضات اجتماعی
2024-04-14T12:52:09+03:30
قصاص نفس و ماجرای بخشش، سالهاست دستمایه تولیدات سینمایی بسیاری شده‌است اما در کنار به تصویر کشیدن این مفهوم گاهی گریزی به مسائل اجتماعی دیگری هم زده می‌شد.

اگر مقابل دشمن شل بگیریم مشکل حل می شود؟ + صوت

 اگر مقابل دشمن شل بگیریم مشکل حل می شود؟ + صوت
2024-04-14T12:25:18+03:30
شب گذشته ایران طی حملاتی پهپادی و موشکی بخش هایی از سرزمین های اشغالی را مورد هدف قرار داد. حمله ای که در پاسخ به زدن کنسولگری ایران در سوریه بود.

«بعد از رفتن» و «روایت ناتمام سیما» مسافر مسکو شدند

 «بعد از رفتن» و «روایت ناتمام سیما» مسافر مسکو شدند
2024-04-14T11:45:55+03:30
دو فیلم سینمایی «بعد از رفتن» و «روایت ناتمام سیما» از تولیدات بنیاد سینمایی فارابی در هشتمین جشنواره فیلم بریکس مسکو روی پرده می‌روند.

بیانیه انجمن سینمای جوانان درباره پاسخ پهپادی و موشکی ایران

 بیانیه انجمن سینمای جوانان درباره پاسخ پهپادی و موشکی ایران
2024-04-14T11:45:54+03:30
انجمن سینمای جوانان ایران در خصوص پاسخ پهپادی و موشکی نیروهیا مسلح جمهوری اسلامی ایران به اقدام تجاوزکارانه رژیم صهیونیستی علیه سفارت جمهوری اسلامی ایران در...

آخرین وضعیت گوینده رادیو در بیمارستان

 آخرین وضعیت گوینده رادیو در بیمارستان
2024-04-14T11:45:54+03:30
قائم‌مقام رادیو از وضعیت رو به بهبود مسعود اسکویی گوینده، کارشناس و مجری پیشکسوت خبر داد.

هنرمندان درباره «وعده صادق» چه نوشتند؟

 هنرمندان درباره «وعده صادق» چه نوشتند؟
2024-04-14T11:45:53+03:30
همزمان با حملات تنبیهی و عملیات گسترده پهپادی سپاه پاسداران علیه رژیم صهیونیستی، تعدادی از هنرمندان در فضای‌مجازی به این عملیات واکنش نشان دادند.

نمایش‌های کودک و ایرانی رونق‌بخش سالن‌های دولتی

 نمایش‌های کودک و ایرانی رونق‌بخش سالن‌های دولتی
2024-04-14T11:05:21+03:30
آمار فروش نمایش‌های‌ تالار هنر و تماشاخانه سنگلج تا پایان روز جمعه ۲۴ فروردین ماه ۱۴۰۳ اعلام شد.

تکلیف سریال رضا شفیعی‌جم روشن شد

 تکلیف سریال رضا شفیعی‌جم روشن شد
2024-04-14T11:05:21+03:30
سریال «خط رو خط» قرار است سه روز در هفته با بازی رضا شفیعی‌جم و موضوعات مختلف روی آنتن شبکه نسیم باشد.

تولید فصل دوم «سرزمین شعر» با ایده‌هایی جدید و پخته‌تر

 تولید فصل دوم «سرزمین شعر» با ایده‌هایی جدید و پخته‌تر
2024-04-14T11:05:20+03:30
دستیار وزیر در امور شعر از تولید فصل دوم برنامه «سرزمین شعر» با ایذده‌هایی جدید و پخته‌تر خبر داد و گفت: بارخوردها نشان می‌دهد نخبگان فارسی زبان د...

دیپلماسی میان ایران و تاجیکستان مبتنی بر عشق است

 دیپلماسی میان ایران و تاجیکستان مبتنی بر عشق است
2024-04-14T11:05:20+03:30
گلرخسار صفی‌اوا گفت: من در بسیاری از نمایشگاه‌های بین‌المللی دنیا از جمله مسکو، فرانکفورت و... شرکت کرده‌ام، اما به نظرم هیچ نمایشگاهی مانند نمایشگاه کتاب ت...

افزایش حقوق ایثارگران در سال ۱۴۰۳ چقدر خواهد بود؟

 افزایش حقوق ایثارگران در سال ۱۴۰۳ چقدر خواهد بود؟
2024-04-14T11:05:19+03:30
معاون مددکاری و مشارکت‌های مردمی بنیاد شهید گفت: هنوز مقدار افزایش حقوق ایثارگران مشخص نشده اما تا آخر فروردین اعلام خواهد شد.

دیدگاه قرآن درباره توان یهودیان اسرائیل در برابر رقیب

 دیدگاه قرآن درباره توان یهودیان اسرائیل در برابر رقیب
2024-04-14T11:05:19+03:30
امروز بنی‌اسرائیل در غزه آن خباثت نهفته در خود را که سبقه در گذشته سیاه‌شان دارد، آشکار کردند و آتشی که در گذشته برای سایر پیامبران و ملت‌ها روشن کرده بودند...

یاسینی رکورددار کنسرت در سال ۱۴۰۲ / در مسیر همایون یا یگانه

 یاسینی رکورددار کنسرت در سال ۱۴۰۲ / در مسیر همایون یا یگانه
2024-04-14T11:05:18+03:30
روزگاری در موسیقی پاپ ایران اعلام شد که حامد همایون در پنج ماه ۲۳۹ کنسرت برگزار کرده است؛ آماری که از رکوردی عجیب روایت داشت؛ اما در نهایت سرنوشت حامد همایو...

صادرات نوشت‌افزار ایرانی کلید خورد

 صادرات نوشت‌افزار ایرانی کلید خورد
2024-04-14T11:05:18+03:30
مدیرعامل مجمع ایران‌نوشت صادرات نوشت‌افزار ایرانی اسلامی به برخی از کشورها را جزو مهمترین برنامه‌های این مجمع در سال جدید خواند.

قانون عفاف و حجاب برای همه مردم لازم‌الاجرا شد

 قانون عفاف و حجاب برای همه مردم لازم‌الاجرا شد
2024-04-14T11:05:17+03:30
مدیرعامل بنیاد عفاف و حجاب با اشاره به لازم‌الاجرا بودن قانون حجاب در کشور و لزوم مکانیزه بودن مواجهه با هنجارشکنان گفت: کسانی که به موضوع عفاف و حجاب در کش...

تلاطم در بازار ظهیرالاسلام/ قیمت کاغذ تحریر افزایش یافت

 تلاطم در بازار ظهیرالاسلام/ قیمت کاغذ تحریر افزایش یافت
2024-04-14T11:05:17+03:30
افزایش نرخ ارز پس از دو هفته دامن بازار کاغذ را نیز گرفت،‌بر این اساس قیمت کاغذ تحریر در بازار افزایش ۱۰۰ هزار تومانی را تجربه کرده است.

سهم ۴۹درصدی تمساح خونی از گیشه‌ تعطیلات/ پرویزخان درجا زد

 سهم ۴۹درصدی تمساح خونی از گیشه‌ تعطیلات/ پرویزخان درجا زد
2024-04-14T11:05:16+03:30
براساس آمارهای ثبت‌شده از میزان استقبال از فیلم‌های درحال اکران در تعطیلات پایان هفته قبل ۳۵۳۰۰۰ هزار نفر برای دیدن فیلم مورد علاقه خود در هفته سوم فروردین ...

شاعرانی که خود را "عطار" جا زدند

 شاعرانی که خود را "عطار" جا زدند
2024-04-14T11:05:16+03:30
پس از سده نهم هجری شاعران متعددی با تخلص عطار ظهور کردند که اتفاقاً بسیاری از آثار منسوب به عطار نیشابوری، از برکات حضور آنهاست.

«محفل» بدون سلبریتی با خلاقیت و یک شبِ صدمیلیونی!

 «محفل» بدون سلبریتی با خلاقیت و یک شبِ صدمیلیونی!
2024-04-14T11:05:15+03:30
«محفل» دوباره توانست برنامه پربیننده ایام ماه مبارک رمضان باشد؛ برنامه‌ای که سلبریتی ندارد اما یک برنامه‌اش تنها به ۱۰۰میلیون بازدیدکننده رسید.

مهرداد صدقی با "آبنبات لیمویی" به نمایشگاه می‌آید

 مهرداد صدقی با "آبنبات لیمویی" به نمایشگاه می‌آید
2024-04-14T11:05:15+03:30
مهرداد صدقی از انتشار کتاب "آبنبات لیمویی" در ادامه مجموعه طنز خود خبر داد و گفت: این کتاب آخرین اثر از مجموعه "آبنبات‌ها" خواهد بود.

عملیات اجرایی آماده‌سازی نمایشگاه کتاب تهران آغاز شد

 عملیات اجرایی آماده‌سازی نمایشگاه کتاب تهران آغاز شد
2024-04-14T11:05:14+03:30
مدیر کمیته اجرایی و پشتیبانی سی‌وپنجمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران از آغاز عملیات اجرایی آماده‌سازی این نمایشگاه خبر داد.

دژهای پوشالی یهود به دادشان نرسید

 دژهای پوشالی یهود به دادشان نرسید
2024-04-14T11:05:14+03:30
یهودیانِ بنی‌نضیر چنان مغرور و از خود راضی بودند که تکیه‌گاهشان دژهای نیرومند و قدرت ظاهری‌شان بود، اما از آنجا که خدا می‌خواست بر همه روشن کرد که چیزی در ب...

حمایت شاعران از "وعده صادق" ایران

 حمایت شاعران از "وعده صادق" ایران
2024-04-14T11:05:14+03:30
جمعی از شاعران کشور در حمایت از عملیات "وعده صادق"، تازه‌ترین سروده‌های خود را به این موضوع اختصاص دادند.

گنبد آهنین چه می‌داند از صریر قیامت سجیل

 گنبد آهنین چه می‌داند از صریر قیامت سجیل
2024-04-14T11:05:13+03:30
نغمه مستشار نظامی در تازه‌ترین سروده خود از عملیات «وعده صادق» پاسخی به حمله جنگنده‌های ارتش اسرائیل به ساختمان کنسولگری کشورمان در دمشق حمایت کرد.

جشن نیمه شعبان هیئت کجا برویم؟

 جشن نیمه شعبان هیئت کجا برویم؟
2024-02-26T06:01:07+03:30
هیئت‌ها و حسینیه‌های سراسر کشور همزمان با میلاد سراسر خیر و برکت امام زمان (عج) مراسم شادی و سرور برگزار می‌کنند.

شاعران به استقبال نیمه شعبان رفتند/ کاش، سَحر، خاک رهِ « مهدی موعود » شوم

 شاعران به استقبال نیمه شعبان رفتند/ کاش، سَحر، خاک رهِ « مهدی موعود » شوم
2024-02-26T06:01:06+03:30
شاعران فارسی زبان در آستانه نیمه شعبان در نشست ادبی «منتظران وصل» با تازه‌ترین سروده‌های خود به ساحت مقدس امام مزان عرض ارادت کردند.

بهترین دعا‌ها در شب نیمه شعبان به روایت امام صادق (ع)

 بهترین دعا‌ها در شب نیمه شعبان به روایت امام صادق (ع)
2024-02-26T06:01:06+03:30
امام صادق علیه‌السلام دربارۀ آداب شب نیمۀ شعبان، به یکی از بهترین دعاها اشاره می فرماید.

"پایان جنگ"، "عزل منتظری و بنی‌صدر" و "فوت احمد خمینی" موضوع گفت‌وگو با کارگردان "احمد"/ احمد آقا حتی یک «واو» به صحبت‌های امام دست نزد!

 "پایان جنگ"، "عزل منتظری و بنی‌صدر" و "فوت احمد خمینی" موضوع گفت‌وگو با کارگردان "احمد"/ احمد آقا حتی یک «واو» به صحبت‌های امام دست نزد!
2024-02-26T06:01:05+03:30
مصطفی رزاق کریمی کارگردان فیلم "احمد" درباره احمد خمینی صحبت کرد؛ از ۴۲ روز سالک شدن او تا ماجرای عزل منتظری و پایان جنگ. او گفت: کارگردان دیکته‌پ...

ویکی موعود با ۴۰ هزار مقالۀ تخصصی راه اندازی شد

 ویکی موعود با ۴۰ هزار مقالۀ تخصصی راه اندازی شد
2024-02-26T06:01:04+03:30
همزمان با میلاد سراسر سعادت حضرت مهدی موعود(عج) از ویکی موسسه فرهنگی هنری موعود عصر(عج) رونمایی شد.
X فیلم جدید فیلم جدید دانلود فیلم و سریال تبلیغات شما (پیام به تلگرام)