میرنیوز

جریان‌شناسی کلام جدید را باید بدانیم تا از اسلام دفاع کنیم

جریان‌شناسی کلام جدید را باید بدانیم تا از اسلام دفاع کنیم 2020-01-23T10:02:25+03:30

به گزارش خبرگزاری مهر، حجت الاسلام حق‌پرست در نشست دوم کارگاه یک روزه مسائل نوین کلامی، به تبیین نظریات عقلانیت حداکثری و عقلانیت انتقادی در فلسفه غرب پرداخت و تأثیر آن در عالم مسیحیت و سپس جهان اسلام را تشریح کرد.

وی با اشاره به جریان ایمان‌گرایی افزود: دو جریانی که در مقابله با ایمان‌گرایی پدید آمده است، یکی از این جریان‌ها، نظریه عقلانیت حداکثری است که خود دو قسم دارد و نظریه دیگر عقل گرایی انتقادی. این جریان‌ها بر اندیشه غرب حاکم شد و بر کلام مسیحی و بعداً بر جهان اسلام نیز اثر گذاشت.

حجت الاسلام حق‌پرست در توضیح عقلانی حداکثری گفت: بعد از رنسانس و از قرن ۱۷ به بعد دو جریان در فلسفه غرب به ترتیب پدید آمد: ۱. آمپریسم یا تجربه‌گرایی که از انگلیس آغاز شد، ۲. راسیونالیسم یا عقل‌گرایی که از آلمان پدید آمد. تجربه‌گرایی می‌گوید ملاک حقانیت هر چیزی حس و تجربه است؛ اگر چیزی به حس و تجربه اثبات نشود کاذب خواهد بود، اما جریان عقل‌گرایی معیار حقیقت هر امری را عقل می‌داند. بنابراین هر چیزی که با عقل اثبات نشود کاذب و بی‌معناست.

وی در تبیین عقل‌گرایی انتقادی، ابتدا اصطلاح «خام» و «پیچیده» را توضیح داد و بیان کرد: واژه «خام» در فلسفه یعنی امری که با مطالعه ساده به دست می‌آید و در مقابل پیچیده است. نمونه آن دو مکتب رئالیسم خام و رئالیسم پیچیده است. عقل‌گرایی انتقادی هم یک جریان پیچیده است که می‌گوید هرگاه یک نظام اعتقادی با عقل اثبات شود به طوری که بتوانیم آن را نقد کنیم (ابطال‌پذیری)، ایمان به این نظام اعتقادی معنادار است و غیر آن معنا ندارد. پس هر نظام اعتقادی یقینی که قابل نقد نباشد معنادار نیست. نظریه این نتیجه سفسطه می‌شود.

این استاد حوزه علمیه قم ضمن یادآوری جریان انتقادی به آموزه‌های کلیسا در مسیحیت، به تبیین سه جریان اصلی مسیحیت پرداخت و ابراز کرد: در طول تاریخ مسیحیت سه جریان اصلی مطرح است؛ پروتستان یعنی اعتراض، کاتولیک یعنی جامع، و ارتدوکس یعنی سنت‌محور. از قرن یازدهم تا چهاردهم، اسکولاستیک یعنی مدرسی شدن مسیحیت پدید آمده بود. مارتین لوتر، شخصیت مهم پروتستان، به انحصار فهم و مرجعیت تفسیر کلیسا از عهدین انتقاد و اعتراض کرد. از آن زمان تا کنون بیشتر بحث‌های کلامی مسیحیت در قالب اندیشه‌های پروتستانیسم مطرح می‌شود.

وی در ادامه به بحث نفوذ پروتستانیسم در ایران و جریان استحاله مفاهیم دینی پرداخت و تصریح کرد: اندیشه انتقادی فلسفی و اعتراضی مسیحیت پروتستان به ممالک شرقی هم وارد شد. در ایران، اندیشه‌های اعتراضی را در دروان مشروطیت وارد کردند. این دوران تقریباً مصادف با دوران فعالیت‌های سید احمد خان هندی در هند و سید جمال الدین اسد آبادی در ایران و مصر است. در ایران دو گونه مشروطه مطرح بود: مشروطه مطلقه یا مشروطه مشروعه. شیخ فضل الله نوری می‌گفت مشروطه باید مشروعه باشد و دین هم مطرح باشد. در دهه آخر قرن بیستم و دهه نخست قرن بیست و یکم، روشنفکران ایرانی اعتراض می‌کنند و می‌گویند باید پروتستانیسم اسلامی را مطرح کنیم. می‌گفتند می‌بایست همه آموزه‌های اسلامی را نقد کرده و مقابل همه آنها علامت سوال بگذاریم. کار آنان به آنجا رسید که نسبی‌گرایی در فهم دین ایجاد شد.

کارشناس کلام جدید، مسأله استحاله مفاهیم اسلامی در پروتستانیسم جهان اسلام را تشریح کرد و روشنفکران را از چهره‌های مهم ترویج این تفکر در جهان اسلام دانست. وی در این باره گفت: آقای سروش در کتاب قبض و بسط تئوریک شریعت می‌گوید: «الفاظ گرسنه معانی هستند نه آبستن معانی.» دسته‌ای از روشنفکران، «إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُم» (حجرات: ۱۳) را این گونه معنا کردند که گرامی‌ترین شما نزد خداوند أعملکم به حقوق بشر غربی است. یعنی تعریف تازه از تقوا می‌دهند، زیرا می‌گفتند تاریخ مصرفش گذشته و سلیقه ما تغییر کرده است. این گونه بود که استحاله مفاهیم اسلامی پیش آمد.

وی در ادامه استحاله مفهوم دیگر یعنی خاتمیت که در جریان پروتستانیسم اسلامی رخ داد را تبیین کرد و افزود: این دسته از روشنفکران می‌گویند ختم رسالت اتفاق نیفتاده، بلکه ختم دیانت است به این معنا که دیگر نیازی به دین نیست. سپس عصمت ائمه و نقش آنان را نیز نفی می‌کنند. این عملکرد روشنفکران نشان می‌دهد که در حقیقت می‌خواهند دین سکولاریزه کنند. اتفاقاً در میان نسل جوان همین را جا بیندازند، مثلاً یک عزاداری و مناسبت می‌رود و تمام. گویا دیگر هیچ کار خاصی در پی آن مراسم لازم نیست انجام بدهید. اما طبق آموزه‌های دینی، ختم نبوت یعنی استمرار نبوت و دیانت کامل.

وی قیاس مسیحیت غرب و اسلام را در این بحث نادرست دانست و این نکته را تذکر داد که در غرب مسیحی و کلیسا تفتیش عقاید و زور و شکنجه رواج داشت، اما اسلام عقل‌گرایی، فهم و معرفت را مطرح می‌کند. بنابراین نمی‌توان این دو را با هم قیاس کرد. برای دفاع از اسلام در برابر جریان‌های منحرف جدید باید جریان‌شناسی کلام جدید را بدانیم تا بتوانیم از اسلام دفاع کنیم. بدون شناخت آنها نمی‌توانیم جهات و نقاط اشتباه را بشناسیم و بشناسانیم.

قیاس علوم تجربی با آموزه‌های دینی

حجت الاسلام محمد حق‌پرست به توضیح تأثیر عقل‌گرایی انتقادی در فلسفه علم و آثار آن در مباحث کلامی پرداخت و گفت: در نگاهی کلی می‌توان گفت نظریه عقل‌گرایی حداکثری به عقل‌گرایی انتقادی کشیده شد. «پوپر»، فیلسوف علم، در کتاب «حدس‌ها و ابطال‌ها» و کتاب «منطق اکتشافات علمی» می‌گوید زمانی می‌توانیم حقانیت یک چیز را اثبات کنیم که بتوانیم آن را ابطال کنیم. فلسفه علم، قواعد عقلی و فلسفی علوم تجربی را بیرون می‌کشد. روشنفکران در جهان اسلام همین نظریه در فلسفه علم تجربی را برای آموزه‌های دینی مطرح کرده و گفتند هر گزاره دینی آنگاه حقیقی و صادق است که ابطال‌پذیر باشد.

وی اشکال این نظریه را معرفت‌شناختی دانست و گفت: کلام جدید، در واقع معرفت‌شناسی، فلسفه و منطق خاص خود را نیاز دارد. چند نظریه مهم در معرفت‌شناسی مطرح است: انسجام‌گرایی، صدق یا کذب محوری، مبناگروی، کذب محوری. اما نظریه مبناگرایی بر دو نوع است: نخست نظریه اصلاح شده‌ی آقای «پلنتینگا» است. ما طرفدار نظریه مبناگرایی نوع دیگر هستیم. مبناگرایی می‌گوید تمام کسبیات به بدیهیات بر می‌گردد و آنها به بدیهی‌ترین بدیهی بازگشت دارد که این بدیهی‌ترین، خود نیاز به ارجاع ندارد. این بدیهی، اولی الاوائل یعنی استحاله اجتماع و ارتفاع نقیضین است که معیار تمام علوم و فهم بشر است. اما آقای پوپر درست مخالف آن را مطرح کرده و می‌گوید: اینجا بدیهی‌ترینی که نیاز به ارجاع ندارد را نداریم. بنابراین تسلسل مفاهیم پیش می‌آید.

حق‌پرست در ادامه توضیح داد که روشنفکران همین تفکر پوپری را برای امور دینی مطرح می‌کنند. «مارتین لوتر اسلام»، شانزده سال شاگرد پوپر بود. می‌گوید اگر می‌خواهید ایمان به خدا داشته باشید باید بتوانید او را هم نقد کنید. در دوره اصلاحات می‌گفتند بیایید خدا را هم استیضاح کنیم. آنان به سوی عصری کردن دین حرکت کردند نه دینی کردن عصر. ملاک آنان خرد غربی بود. تفسیر دهری سِر سید احمد خان هندی از قرآن نیز تحت تأثیر همین اندیشه‌های انگلیسی بود. اما باید توجه داشت که عقل، جزئیات دینی را درک نمی‌کند. شیخ مفید می‌گوید: صندوقچه دین دو کلید دارد: عقل و نقل. قرآن نیز توضیح می‌دهد که: «وَ یُعَلِّمُکُمْ ما لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ» (بقره: ۱۵۱).

منبع : خبرگزاری مهر


کلمات کلیدی :
اشتراک گذاری :

آخرین اخبار فرهنگی

«مقالات شمس» بهترین گواه بر دانش او در تفسیر قرآن­ و عرفان است

«مقالات شمس» بهترین گواه بر دانش او در تفسیر قرآن­ و عرفان است
2020-09-28T07:32:16+03:30
برخی ادعا کرده‌اند شمس بهره ­ای از دانش نداشته، اما نوشتار او در کتاب گران­سنگ «مقالات شمس» بهترین گواه بر دانش عمیق و گسترده‌ او در ادبیات، تفسیر قرآن­ حکیم...

شهاب حسینی محبوب‌ترین بازیگر نقش شهدا شد

 شهاب حسینی محبوب‌ترین بازیگر نقش شهدا شد
2020-09-27T17:52:16+03:30
طی آخرین نظرخواهی از مخاطبان شهاب حسینی با بیشترین آرا به عنوان محبوب‌ترین بازیگر نقش شهدا در آثار ژانر دفاع مقدس انتخاب شد.

بزرگداشت شمس تبریزی و مولانا جلال الدین محمد بلخی برگزار می‌شود

بزرگداشت شمس تبریزی و مولانا جلال الدین محمد بلخی برگزار می‌شود
2020-09-27T16:38:57+03:30
انجمن آثار و مفاخر فرهنگی نشست مجازی روز بزرگداشت شمس تبریزی و مولانا جلال الدین محمد بلخی را برگزار می‌کند.

عبد خدایی اندیشه‌های آیت‌الله طالقانی را بررسی می‌کند

عبد خدایی اندیشه‌های آیت‌الله طالقانی را بررسی می‌کند
2020-09-27T16:38:57+03:30
افکار و اندیشه‌های آیت‌الله سید محمود طالقانی توسط دبیرکل جمعیت فداییان اسلام در برنامه «مصیر» شبکه چهار سیما بررسی می‌شود.

صهیونیستها با ایجاد فتنه به دنبال منحرف کردن اذهان مسلمانان هستند

صهیونیستها با ایجاد فتنه به دنبال منحرف کردن اذهان مسلمانان هستند
2020-09-27T16:12:16+03:30
حجت الاسلام شهریاری گفت:صهیونیستها با ایجاد فتنه به دنبال منحرف کردن اذهان مسلمانان از مسائلی نظیر عادی سازی روابط و شهرک سازی غاصبانه رژیم صهیونیستی هستند.

چله عزت|روایت پدری شهید در قامت استخوان‌های خاک خورده

 چله عزت|روایت پدری شهید در قامت استخوان‌های خاک خورده
2020-09-27T15:38:58+03:30
دختر شهید قاسم کریمی می‌گوید: قامت او لباس یک رزمنده کلاه به سر بود که باعث شده بود هنوز بعد از سال‌ها اسکلتش استوار نگه داشته شود و پلاک آویزان به گردنش را...

جلسات بازجویی از افسران عراقی در ایران شنیدنی شد

 جلسات بازجویی از افسران عراقی در ایران شنیدنی شد
2020-09-27T15:25:42+03:30
کتاب صوتی «پوتین قرمزها» همزمان با گرامیداشت هفته دفاع مقدس منتشر شد. این اثر به سراغ خاطرات یکی از بازجوهای ایرانی در هشت سال جنگ تحمیلی رفته است.

نگاهی به پشت جبهه‎های درگیری در دفاع مقدس

 نگاهی به پشت جبهه‎های درگیری در دفاع مقدس
2020-09-27T15:25:42+03:30
نقش پشت جبهه بسیار مهم و اساسی بود و در این میان در جنگ میان ارتش بعث و جمهوری اسلامی ایران بر خلاف آنچه تصورات جهانی انتظار داشت، آن طرفی پیروز بود که مقاو...

«پرچمدار کوچک من» چاپ پنجمی شد/ مادرانه‌ای برای تربیت حسینی کودکان

 «پرچمدار کوچک من» چاپ پنجمی شد/ مادرانه‌ای برای تربیت حسینی کودکان
2020-09-27T15:25:42+03:30
با استقبال مخاطبان، ویرایش جدید کتاب «پرچمدار کوچک من»؛ تجربه‌های خلاقانه مادران در تربیت حسینی کودکان توسط انتشارات راه یار تجدید چاپ شد.

کاغذ تحریر بندی ۴۴۰ هزار تومان/ احتکار کاغذ در انبار تاجران به امید گرانی بیشتر

 کاغذ تحریر بندی ۴۴۰ هزار تومان/ احتکار کاغذ در انبار تاجران به امید گرانی بیشتر
2020-09-27T15:25:42+03:30
قیمت کاغذ تحریر در بازار آزاد به بندی ۴۴۰ هزار تومان رسید‌؛ این در حالی است که بسیاری از تجار کاغذ‌های خود را در انبارها به امید گرانی بیشتر احتکار کرده‌اند.

طرح «احسان قرآن» اجرا می شود

طرح «احسان قرآن» اجرا می شود
2020-09-27T13:45:36+03:30
سعادتی از اجرا شدن طرح «احسان قرآن»که شامل برگزاری محفل انس با قرآن و همچنین ختم قرآن (حزب خوانی) می‌شود خبر داد.

استقرار کانون‌های سلامت در کشور عراق برای زائران اربعین

استقرار کانون‌های سلامت در کشور عراق برای زائران اربعین
2020-09-27T13:32:16+03:30
حجت الاسلام ارزانی گفت: برخی از مواکب الاتحاد اعلام آمادگی کرده اند که در صورت صدور مجوز، در قالب کانون های سلامت در عراق مستقر شده و به زائران عراقی خدمات ب...

روایت خاطرات یک جانباز آزاده ارمنی از دوران دفاع مقدس

روایت خاطرات یک جانباز آزاده ارمنی از دوران دفاع مقدس
2020-09-27T13:05:36+03:30
ایواز خداوردیان، از اقلیت‌های مذهبی (ارمنی) و جانباز آزاده دوران دفاع مقدس در یک گفتگو خاطرات دوران دفاع مقدس خود را روایت کرد.

نامه حجت الاسلام قرائتی به قالیباف برای بررسی دو موضوع فرهنگی

نامه حجت الاسلام قرائتی به قالیباف برای بررسی دو موضوع فرهنگی
2020-09-27T12:25:36+03:30
حجت الاسلام قرائتی طی نامه ای به رئیس مجلس شورای اسلامی، خواستار بررسی دو موضوع فرهنگی و بررسی تخصیص بودجه در کمیسیون تلفیق آذرماه شد.

تصویر دفاع مقدس| علی اکبرهای امام(ره) پراکنده شده در دشت مین

 تصویر دفاع مقدس| علی اکبرهای امام(ره) پراکنده شده در دشت مین
2020-09-27T12:32:17+03:30
در هشت سال دفاع مقدس جوانان این مرز و بوم با ندای «لبیک یا حسین» خود را بر روی مین‌ها می‌انداختند و جسم خود را محل عبور سایر رزمندگان قرار می‌دادند.

روایت عروج یار حاج قاسم سلیمانی

 روایت عروج یار حاج قاسم سلیمانی
2020-09-27T12:19:03+03:30
بعد از گذشت ۹ ماه از شهادت حاج قاسم سلیمانی، فرمانده سپاه قدس و شهادت چند تن از یارانش، هیکی دیگر از یاران سردار که از یادگاران جنگ بود، به قافله شهدا پیوست.

تصویر دفاع مقدس| علی اکبرهای امام(ره)، پراکنده شده در دشت مین

 تصویر دفاع مقدس| علی اکبرهای امام(ره)، پراکنده شده در دشت مین
2020-09-27T12:19:03+03:30
در هشت سال دفاع مقدس جوانان این مرز و بوم با ندای «لبیک یا حسین» خود را بر روی مین‌ها می‌انداختند و جسم خود را محل عبور سایر رزمندگان قرار می‌دادند.

آغاز «نهضت خاطره‌گویی» با تأکید رهبر انقلاب/ خاطرات ۱۰۰ فرمانده جنگ تدوین می‌شود

 آغاز «نهضت خاطره‌گویی» با تأکید رهبر انقلاب/ خاطرات ۱۰۰ فرمانده جنگ تدوین می‌شود
2020-09-27T12:19:03+03:30
نخستین جلد از مجموعه «فرماندهان نبرد» زیر نظر سرلشکر پاسدار سیدیحیی رحیم صفوی و به قلم ساسان ناطق همزمان با گرامیداشت هفته دفاع مقدس منتشر شد.

آهنگ‌های ماندگار دفاع مقدس|تصنیفی که تاریخ مصرف ندارد / "کاروان شهید" به روایت ناظری و لطفی

 آهنگ‌های ماندگار دفاع مقدس|تصنیفی که تاریخ مصرف ندارد / "کاروان شهید" به روایت ناظری و لطفی
2020-09-27T12:19:03+03:30
سجاد پورقناد معتقد است که تصنیف «کاروان شهید» اثری است مناسبتی که به دلایل مختلف برای همیشه در تاریخ موسیقی ایران ماندگار شده است.

بزرگداشت شهید حشمت اله ظهرابی در ویژه برنامه چهل چراغ

بزرگداشت شهید حشمت اله ظهرابی در ویژه برنامه چهل چراغ
2020-09-27T11:18:56+03:30
به مناسبت چهلمین سالگرد دفاع مقدس از مقام شهید جاویدالاثر حشمت اله ظهرابی در برنامه چهل چراغ در مزار شهدای گمنام حسینیه فاطمیون تهران از سوی فرهنگسرای سرو تج...

علیرضا افخمی با سریال ماورایی به تلویزیون برگشت

 علیرضا افخمی با سریال ماورایی به تلویزیون برگشت
2020-09-27T10:59:07+03:30
کارگردان "او یک فرشته بود" در حال نگارش فیلمنامه ماورایی برای ساخت سریال تلویزیونی برای رمضان ۱۴۰۰ است که اگر مراحل توافق و قرارداد نهایی به درستی...

با کاروان حسینی تا اربعین| مدینه در سوگ حسین(ع)

 با کاروان حسینی تا اربعین| مدینه در سوگ حسین(ع)
2020-09-27T10:59:07+03:30
سکوت شهر به عزای حسین شکسته و مدینه به سوگ نشسته بود، در عزای خامس آل‏ کساء، مدینه غرق در اشک و ماتم بود، ام‌‏سلمه با تربت به خون نشسته‏ حسین، از شهر گذر کر...

جدیدترین استفتاء رهبر انقلاب درباره برگزاری "مسابقات اینترنتی"

 جدیدترین استفتاء رهبر انقلاب درباره برگزاری "مسابقات اینترنتی"
2020-09-27T10:59:07+03:30
رهبر معظّم انقلاب به استفتائی دربارۀ برگزاری مسابقات اینترنتی پاسخ فرمودند.

گریم نقش شهید باکری رونمایی شد + اولین عکس

 گریم نقش شهید باکری رونمایی شد + اولین عکس
2020-09-27T10:59:07+03:30
همزمان با رونمایی از گریم نقش شهید باکری، تصویربرداری سریال تلویزیونی "شهیدان باکری" و لشکر ۳۱ عاشورا رسماً آغاز شد.

مختاری: نان سیدجواد ذاکر را می‌خورند و وارونه روایتش می‌کنند/ ماجرای بدگویی‌ها از سید پیش حاج‌منصور

 مختاری: نان سیدجواد ذاکر را می‌خورند و وارونه روایتش می‌کنند/ ماجرای بدگویی‌ها از سید پیش حاج‌منصور
2020-09-27T10:45:37+03:30
سید جواد ذاکر عاشقی بود که غرق در معشوقش یعنی امام حسین بود اما حضرت آقا (مقام معظم رهبری) را هم دوست داشت. خیلی‌ها امروز نانشان را به نام سیدجواد می‌خورند ...

دلایل «جنگ ایران و عراق»| از شکست آمریکا در «واقعه طبس» تا چراغ سبز به «صدام» برای حمله سراسری

 دلایل «جنگ ایران و عراق»| از شکست آمریکا در «واقعه طبس» تا چراغ سبز به «صدام» برای حمله سراسری
2020-09-27T10:32:18+03:30
پژوهشگر دفاع مقدس گفت: ملاقات‌هایی میان مسئولان آمریکایی و عراقی در مرز اردن قبل از وقوع جنگ اتفاق افتاده که بیانگر اطلاع آنها از این حمله بوده است.

وصیت‌نامه قابل تأمل یک شهید/ «سعی‌اش این بود، چون علی باشد»

 وصیت‌نامه قابل تأمل یک شهید/ «سعی‌اش این بود، چون علی باشد»
2020-09-27T10:05:46+03:30
عبدالرحیم سعیدی‌راد تازه‌ترین سروده خود را همزمان با گرامیداشت هفته دفاع مقدس به شهیدی تقدیم کرد که وصیت کرده بود تا بر سر مزارش بنویسند: پر کاهی تقدیم به آ...

شیخ‌رضائی: جامعه طراحان گرافیک نسبت به دفاع مقدس بی‌توجه بوده‌ است/ ۴ چالش مهم هنر دفاع مقدس

 شیخ‌رضائی: جامعه طراحان گرافیک نسبت به دفاع مقدس بی‌توجه بوده‌ است/ ۴ چالش مهم هنر دفاع مقدس
2020-09-27T10:05:46+03:30
صابر شیخ‌رضائی هنرمند گرافیست عرصه هنرهای تجسمی می‌گوید که جامعه طراحان گرافیک ایرانی و انجمن‌های تخصصی مرتبط به این رشته به هنر دفاع مقدس بی‌توجه بوده‌اند.

بهروز بقایی: هنوز از کرونا می‌ترسم/ تلویزیون به خانه‌تکانی جدی نیاز دارد

 بهروز بقایی: هنوز از کرونا می‌ترسم/ تلویزیون به خانه‌تکانی جدی نیاز دارد
2020-09-27T09:52:18+03:30
بازیگر و کارگردان شناخته شده که مدتی پیش گرفتارِ بیماری کرونا شد اعتقاد دارد کسی که مبتلا نشده نمی‌داند،‌ کرونا چه بیماری سختی است و واقعاً این ویروسِ سخت د...

چله عزت| آموزش رنگ متالیک با گِل، برای بهشتی شدن رزمندگان

 چله عزت| آموزش رنگ متالیک با گِل، برای بهشتی شدن رزمندگان
2020-09-27T09:52:18+03:30
برادرا چیه؟ چرا شرم می‌کنید؟ خجالت نداره... گِل ریختن روی سر، با اینکه می‌گن خاک بر سرت خیلی تفاوت داره، این کجا و اون کجا؟ اولی مال بهشتی‌هاست، دومی مال جه...