میرنیوز

سهم مسائل اقتصادی در کوچک شدن خانواده‌ها طی 40 سال اخیر

سهم مسائل اقتصادی در کوچک شدن خانواده‌ها طی 40 سال اخیر 2021-06-07T07:51:59+04:30

به گزارش ایسنا، «خانوار» به گروهی از افراد گفته می‌شود که در یک اقامتگاه مشترک ساکن هستند و هزینه‌ها، خوراک و دیگر ملزومات زندگی را با هم سهیم می‌شوند و به عنوان یک واحد اساسی و بنیادین در جوامع بشری به شمار می‌آیند. بسیاری از تصمیمات مربوط به فرزندآوری، آموزش، مراقبت‌های بهداشتی، مصرف، مشارکت نیروی کار، مهاجرت و ... در درجه اول در سطح خانوار اتفاق می‌افتد.

بر همین اساس هرگونه کاهش و یا افزایش در تعداد و میانگین بُعد خانوار، اهمیت زیادی دارد؛ زیرا می‌تواند پیامدهای اقتصادی-اجتماعی متفاوتی را در پی داشته باشد.

بررسی‌ها نشان داده اگرچه دانش جمعیت‌شناسی و مطالعات مرتبط با این حوزه در ایران طی چند دهه اخیر رشد قابل ملاحظه‌ای داشته است؛ اما جمعیت‌شناسی خانوار و به خصوص تغییرات در بُعد خانوار، خیلی مورد توجه قرار نگرفته است.

با توجه به همین مسئله پژوهشگران با انجام یک مطالعه با رویکرد طولی، تحولاتی که در چهار دهه اخیر در بُعد خانواده در ایران رخ داده است را مورد بررسی قرار دادند و عوامل موثر بر این تغییرات را نیز ارزیابی کردند.

داده‌های اصلی که در این پژوهش مورد استفاده قرار گرفتند، داده‌های طرح هزینه و درآمد خانوار مرکز آمار ایران بود. اطلاعات مربوط به میزان عمومی طلاق و ازدواج، میزان شهرنشینی و میزان اشتغال نیز از داده‌های سازمان ثبت احوال کشور و مرکز آمار ایران استخراج شد. برای شاخص‌های اقتصادی نیز داده‌های بانک مرکزی مورد استفاده قرار گرفت.

در چهار دهه گذشته خانواده‌ها چقدر کوچک‌تر شدند؟

طبق بررسی‌های انجام‌شده، میانگین بُعد خانوارهای ایرانی در بازه زمانی ۱۳۶۳ تا ۱۳۹۷، تغییرات متعددی را تجربه کرده است. مقدار این شاخص در ابتدای دوره ۵.۲ نفر بود که در اواخر دهه ۶۰ به ۵.۴ نفر نیز افزایش یافت. عمده این افزایش را می‌توان به افزایش باروری رخ داده در سال‌های پس از وقوع انقلاب اسلامی، مرتبط دانست.

در این مطالعه عنوان شد که میزان باروری در کل دوره، تاثیر مثبتی بر میانگین بعد خانوار داشته است. این تاثیر در دوره‌های اول روندی افزایشی داشت که عمدتا به دلیل افزایش باروری مشاهده‌شده در اوایل انقلاب است. با این حال و با ثبات باروری در یک دهه اخیر، تاثیر این شاخص نیز روندی به نسبت ثابت به خود گرفته است.

تاثیر ازدواج و طلاق در بُعد خانوار

میزان عمومی ازدواج نیز در طول دوره تاثیر مثبتی بر بعد خانوار داشت. با این حال این تاثیر در سال‌های مختلف ثابت نبوده است و تاثیرگذاری مثبت آن در سال‌های اولیه دارای روندی افزایشی و سپس روندی کاهشی بوده است. دلیل این امر می‌تواند این باشد که در سال‌های اولیه (دهه ۱۳۶۰)، بیشتر افرادی که ازدواج می‌کردند در خانه والدین ساکن می‌شدند و به همراه آنان زندگی می‌کردند که این امر خود بر افزایش بسیار بیشتر بعد خانوار تاثیرگذار بود. منتها با تغییرات نگرشی که در دهه‌های بعد رخ داد، بیشتر افراد پس از ازدواج در خانوارهای جدا ساکن می‌شوند و لذا از تاثیرگذاری ازدواج بر افزایش بعد خانوار کاسته شده است.

یافته‌های این مطالعه نشان داد که تأثیر طلاق بر خلاف دو متغیر ازدواج و میزان باروری، منفی است. تأثیر طلاق تا اواسط دهه ۱۳۷۰ رو به کاهش بود اما پس از آن روند افزایشی آن شروع شده و هرچه به پایان دوره نزدیک می‌شویم تأثیر منفی آن بر بعد خانوار افزایش می‌یابد. این مسئله را می‌توان به دو موضوع مرتبط دانست. نخست این‌که در سال‌های آغازین میزان‌های طلاق کمتر بوده و بنابراین تأثیر آن نیز در مقایسه با دوره‌های پایانی کمتر است. دوّم این‌که احتمال این‌که افراد در دوره‌های اوّل پس از این‌که طلاق گرفتند به خانه والدین برگردند، بیشتر بوده است؛ در حالی که این امر امروزه کمتر اتفاق می‌افتد و معمولاً افراد پس از طلاق در خانوارهای جداگانه باقی می‌مانند.

مشاهدات دیگر در این تحقیق، حاکی از این بود که تأثیر امید زندگی طی ۳۵ سال گذشته به صورت منفی بوده است. هر چند ضریب تأثیر این شاخص در مقایسه با دیگر شاخص‌های جمعیتی بسیار اندک است. تأثیر این شاخص در دهه اوّل بسیار کوچک و نزدیک به صفر بوده است با این حال از اوایل دهه ۷۰ تأثیر منفی آن روند افزایشی به خود گرفته است.

همچنین یافته‌های این مطالعه حاکی از آن است که در طول بازه زمانی مورد بررسی از میزان تاثیرگذاری متغیرهای باروری، ازدواج و شهرنشینی بر بعد خانوار کاسته شده و در طرف مقابل، تاثیر منفی شاخص‌های طلاق، امید به زندگی، تورم اقتصادی و هزینه‌های مسکن رو به افزایش گذاشته شده است.

نقش متغیرهای اقتصادی و هزینه مسکن در کوچک‌تر شدن خانواده‌ها

اثرات متغّیرهای اقتصادی-اجتماعی بر بعد خانوار نیز اهمیّت زیادی دارد. تأثیر شهرنشینی بر بعد خانوار به صورت منفی و معکوس بوده است. نکته مهم در این رابطه نحوه تأثیر گذاری این متغیّر در طول زمان بود. یکی از مشخّصه‌های اصلی شهرنشینی، افزایش در تعداد خانه‌های کوچک‌تر است و با توجّه به اینکه مسکن بزرگ‌تر هزینه بالاتری دارد، بنابراین خانوارها در شهرها سعی دارند تعداد اعضای خود را کاهش دهند. لذا با افزایش شهرنشینی، طبیعی است که بعد خانوار نیز رو به کاهش بگذارد.

تأثیر هزینه مسکن نیز به عنوان متغیّری کلیدی در بعد خانوار و نیز تشکیل یک خانوار جدید شناخته می‌شود. انتظار می‌رود هرچه هزینه‌های اجاره مسکن یا قیمت زمین مسکونی بالاتر باشد، تمایل به تشکیل خانوارهای جدید و خانوارهای با تعداد افراد بیشتر، کاهش یابد.

تأثیر میانگین درآمد خانوار بر بعد خانوار در ایران نشان داد که تأثیر درآمد خانوار در طول سال‌های مورد مطالعه به صورت منفی است. هرچند روند تأثیرگذاری این متغیّر در طول دوره مورد مطالعه در نوسان است، اما تأثیر منفی این شاخص از سال ۱۳۸۵ به بعد روندی افزایشی به خود گرفته است. کارشناسان به این نکته اشاره کرده‌اند که در طول دوره ۱۳۹۲-۱۳۸۶ هم قدرت خرید خانوارها و هم سطح رفاه اجتماعی آن‌ها با کاهش روبرو بوده است که این امر می‌تواند افزایش تأثیر منفی اشاره شده در دوره مورد نظر را تا حدی تبیین کند.

با توجه به نتایج به‌دست آمده پژوهشگران این مطالعه می‌گویند: تغییرات در میانگین بعد خانوار منعکس‌کننده روند تغییرات اقتصادی، اجتماعی و جمعیتی رخ داده در کشور در طول  چند دهه گذشته است. تغییراتی که در این مدت برای شاخص‌هایی همچون باروری، امید زندگی، شهرنشینی، هزینه‌های مسکن و تورم اقتصادی و نیز تغییرات فرهنگی همچون افزایش تحصیلات افراد و پایگاه زنان در جامعه رخ داده است، همه این‌ها را می‌توان به‌عنوان بخش کوچک‌تری از فرآیند جهانی‌شدن و ارتباط با جامعه جهانی دانست. در واقع تغییرات در ارزش‌ها و نگرش‌های نسل‌های جوان‌تر که امروزه با رشد ارتباطات و گسترش استفاده از رسانه‌های جمعی بیش از پیش با دنیای مدرن در ارتباط هستند، می‌تواند تغییرات در الگوهای سکونت را تسریع بخشد و این امر منجر به کاهش بیشتر بعد خانوار در آینده شود.

پژوهشگران این تحقیق بر اساس یافته‌های این مطالعه، پیشنهاداتی را ارائه کردند:

- اجرای برنامه‌هایی که بتواند شکاف تعداد فرزندان ایده‌آل زوجین و میزان باروری کل را کم‌تر کند؛

- توجه به سیاست‌های حامی خانواده برای تسهیل ادغام زندگی شغلی و خانوادگی زنان؛

- توجه به بخش مسکن و هزینه‌های مرتبط با آن؛

- ساخت مسکن‌های به اندازه‌ کافی بزرگ و دادن مالکیت آن‌ها به زوج‌های جوان تحت شرایط خاص، برای تشویق جوانان به گرفتن سرپرستی خانوار در کنار والدین؛

- بالا بردن امید به زندگی؛

- توجه بیشتر به روند افزایش میزان طلاق.

به گفته پژوهشگران این مطالعه؛ در صورت عدم توجه به این موارد و ادامه این روند، به نظر می‌رسد کاهش بعد خانوار همچنان ادامه داشته باشد و امری اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد.  

در انجام این تحقیق میلاد بگی؛ استادیار جمعیت‌شناسی دانشگاه بوعلی سینای همدان و محمدجلال عباسی شوازی؛ استاد جمعیت‌شناسی دانشگاه تهران و استاد افتخاری دانشگاه ملبورن، مشارکت داشتند.

یافته‌های این مطالعه به صورت مقاله علمی با عنوان «عوامل تعیین‌کننده کاهش بُعد خانوار در ایران طی چهار دهه اخیر» در دو فصل‌نامه مطالعات جمعیتی مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور، منتشر شده است.

انتهای پیام

منبع : خبرگزاری ایسنا


کلمات کلیدی :
اشتراک گذاری :

آخرین اخبار علمی

آسترازنکا به شکست در درمان کرونا با آنتی بادی اعتراف کرد

آسترازنکا به شکست در درمان کرونا با آنتی بادی اعتراف کرد
2021-06-15T13:11:37+04:30
آسترازنکا اعتراف کرد در جریان آزمایش بالینی درمان کرونا با آنتی بادی مونوکلونال موفق نبوده است.

تقلب گروهی، معضل امتحانات مجازی

تقلب گروهی، معضل امتحانات مجازی
2021-06-15T12:48:15+04:30
دانشگاه "آکلند" از دانشگاه‌های برتر جهان، اعلام کرد اقداماتی را برای جلوگیری از بروز تقلب در امتحانات انجام می‌دهد.

ساخت نوعی آینه که با انرژی الکتریکی شفاف و کدر می‌شود

ساخت نوعی آینه که با انرژی الکتریکی شفاف و کدر می‌شود
2021-06-15T12:48:15+04:30
محققان راهی ایجاد کرده‌اند که به وسیله‌ی آن می‌توان سطح فلز مایع را به گونه‌ای تنظیم کرد که نور را پراکنده یا بازتاب کند. این فناوری می‌تواند روزی به ساخت آی...

سیستمی که اکسیژن، هیدروژن، آب و برق را در فضا فراهم می‌کند

سیستمی که اکسیژن، هیدروژن، آب و برق را در فضا فراهم می‌کند
2021-06-15T12:48:14+04:30
آژانس هوافضای ژاپن(JAXA) با همکاری شرکت "هوندا"(Honda) در پی ساخت یک سیستم انرژی جدیدی برای مستعمرات فضایی آینده است که به ایستگاه‌های مستقر در سیا...

بیمه شدگان با کارت ملی از خدمات درمانی استفاده کنند

بیمه شدگان با کارت ملی از خدمات درمانی استفاده کنند
2021-06-15T12:44:56+04:30
سرپرست بیمه سلامت استان تهران گفت: بیمه شدگان می توانند با کارت ملی خدمات درمانی مورد نیاز را در تمامی مطب ها و پاراکلینیک های طرف قرارداد دریافت نمایند و نی...

«محمود منصور»؛ چهره ماندگار روانشناسی و استاد دانشگاه درگذشت

«محمود منصور»؛ چهره ماندگار روانشناسی و استاد دانشگاه درگذشت
2021-06-15T12:44:55+04:30
محمود منصور دانشمند فرهیخته و چهره ماندگار در عرصه‌ روانشناسی ایران درگذشت.

جذب ۷۵۰۰ متخصص دانشگاهی در شهرک صنعتی اصفهان

جذب ۷۵۰۰ متخصص دانشگاهی در شهرک صنعتی اصفهان
2021-06-15T12:21:35+04:30
رئیس شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان گفت: با اقداماتی که بنگاه‌های شهرک اصفهان در دوران تحریم انجام دادند و دفاتر شرکت‌های خود را در سایر کشورها مثل آلمان، روسیه...

منافع نامشروع برخی در حوزه دارو به خطر افتاده است/مردم نگران کمبود دارو نباشند

منافع نامشروع برخی در حوزه دارو به خطر افتاده است/مردم نگران کمبود دارو نباشند
2021-06-15T12:04:57+04:30
مدیرکل دارو و مواد تحت کنترل سازمان غذا و دارو با اشاره به شرایط پیچیده تامین دارو، گفت: اظهار نظرهای شخصی و مغرضانه در مورد تامین دارو باعث تشویش اذهان عموم...

قلم رسانای حاوی نانوذرات ساخته شد

قلم رسانای حاوی نانوذرات ساخته شد
2021-06-15T12:04:57+04:30
محققان یک شرکت دانش بنیان موفق به طراحی و ساخت قلم رسانای حاوی نانوذرات شدند که کاربردهای آموزشی و پژوهشی دارد.

خونریزی یخچال ها بیشتر شد/ گسترش برف صورتی در آلپ

خونریزی یخچال ها بیشتر شد/ گسترش برف صورتی در آلپ
2021-06-15T12:04:56+04:30
تحقیقات جدید نشان می دهد برف صورتی در منطقه وسیع تری از کوهستان آلپ وجود دارد و این امر نشانی از تسریع تغییرات آب و هوایی و گرمایش زمین است.

کاشت ۳۰ نهال امید در ۳۰ سالگی محک

کاشت ۳۰ نهال امید در ۳۰ سالگی محک
2021-06-15T11:24:53+04:30
همزمان با ۳۰ سالگی محک، ۳۰ نهال به نشانه امید و با آرزوی بهبودی برای بیش از ۲۰ هزار کودک تحت درمان محک، در باغچه ساختمان شماره ۲ این موسسه کاشته شد.

ایجاد آتش از چوب خیس با محصولی فناورانه

ایجاد آتش از چوب خیس با محصولی فناورانه
2021-06-15T11:14:53+04:30
گروهی از محققان مواد آتش زنه‌ای را عرضه کردند که به گفته آنها با استفاده از این محصول می‌توان در شرایط بارانی و زمین و چوب خیس، آتش ایجاد کرد. ...

ثبت نام برای حضور استارت‌آپها در الکامپ ۱۴۰۰ آغاز شد

ثبت نام برای حضور استارت‌آپها در الکامپ ۱۴۰۰ آغاز شد
2021-06-15T11:11:38+04:30
ثبت نام برای حضور استارت‌آپ‌های متقاضی کانتر در بخش الکام‌استارز نمایشگاه الکامپ ۱۴۰۰ آغاز شد.

آلمان اپراتورهای تلگرام را جریمه می کند

آلمان اپراتورهای تلگرام را جریمه می کند
2021-06-15T10:58:14+04:30
مقامات آلمان نامه ای به اپراتورهای تلگرام ارسال کرده و خواهان تعیین نماینده و کانالی برای ارجاع شکایات کاربران هستند.

نقش دانشجویان در آگاه سازی مردم برای شناخت گزینه اصلح ریاست جمهوری

نقش دانشجویان در آگاه سازی مردم برای شناخت گزینه اصلح ریاست جمهوری
2021-06-15T10:58:14+04:30
معاون فرهنگی سیاسی نهاد رهبری در دانشگاه ها گفت: جامعه دانشگاهی و جوانان دانشجو در آگاهی بخشی مردم نسبت به شناخت بهترین فرد برای انتخابات ریاست جمهوری نقش مه...

دانشجویان شاهد و ایثارگر برای مهمانی و انتقال تا ۲۰تیر مهلت دارند

دانشجویان شاهد و ایثارگر برای مهمانی و انتقال تا ۲۰تیر مهلت دارند
2021-06-15T10:44:54+04:30
ثبت نام میهمانی و انتقال دانشجویان شاهد و ایثارگر برای سال تحصیلی ۱۴۰۰-۱۳۹۹ آغاز شده است و متقاضیان تا ۲۰ تیرماه ۱۴۰۰ برای ثبت نام فرصت دارند.

برترین دانشگاههای ایران در ۳۲ رشته علمی معرفی شدند

برترین دانشگاههای ایران در ۳۲ رشته علمی معرفی شدند
2021-06-15T10:44:53+04:30
جدیدترین فهرست نظام رتبه‌بندی موضوعی «شانگهای» اعلام شد که در آن نام ۳۴ موسسه و دانشگاه ایرانی در میان برترین ها دیده می شود.

پنج تفاهم‌نامه فناورانه پارک نوآوری صنعت نفت با وزارت علوم و دانشگاه‌های وابسته

پنج تفاهم‌نامه فناورانه پارک نوآوری صنعت نفت با وزارت علوم و دانشگاه‌های وابسته
2021-06-15T10:34:59+04:30
پنج موافقت‌نامه همکاری میان پارک نوآوری و فناوری صنعت نفت با وزارت علوم، شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان و دانشگاه‌های صنعتی شیراز، امیرکبیر و علم و صنعت ایران ا...

از بین بردن سرطان با استفاده از رادیوداروها و نانوذرات

از بین بردن سرطان با استفاده از رادیوداروها و نانوذرات
2021-06-15T10:34:58+04:30
پژوهشگران آمریکایی در بررسی جدید خود سعی دارند تا رادیوداروها و نانوذرات را برای مقابله با سرطان به کار ببرند.

شارژ همزمان چند دستگاه‌ پوشیدنی توسط بدن انسان

شارژ همزمان چند دستگاه‌ پوشیدنی توسط بدن انسان
2021-06-15T10:34:57+04:30
پیشرفت در فناوری پوشیدنی در حال تغییر دادن شکل و نحوه زندگی و کار انسان‌ها است. ساعت‌های هوشمند و گوشی‌های بی‌سیم و در بخش مراقبت‌های بهداشتی دستگاه‌های متدا...

فعالیت‌های بین رشته‌ای اولویت و سیاست جدی دانشگاه است

فعالیت‌های بین رشته‌ای اولویت و سیاست جدی دانشگاه است
2021-06-15T10:34:57+04:30
رئیس دانشگاه تهران با تاکیدبراینکه فعالیت‌های بین رشته‌ای اولویت و سیاست جدی دانشگاه است، است: فکر نمی‌کنم هیچ دانشگاهی در کشور مانند دانشگاه تهران وسعت و زم...

اعلام نتایج بررسی مدارک داوطلبان آزمون فلوشیپ پزشکی از ۲۹ خرداد

اعلام نتایج بررسی مدارک داوطلبان آزمون فلوشیپ پزشکی از ۲۹ خرداد
2021-06-15T10:18:13+04:30
نتیجه بررسی مدارک مرحله اول آزمون فلوشیپ پزشکی سال ۱۴۰۰ از روز شنبه ۲۹ خرداد اعلام می شود. داوطلبان در صورت نقص مدرک فرصت تکمیل مدارک دارند.

راه ورود ایران به حوزه الکترونیک چاپی هموار شد

راه ورود ایران به حوزه الکترونیک چاپی هموار شد
2021-06-15T10:08:18+04:30
یکی از شرکت‌های فناور اقدام به ساخت قلم رسانای حاوی نانوذرات برای مصارف آموزشی و کاردستی کرده است.

معرفی 6 ربات جالب برای کمک به سالمندان و خدمات اجتماعی

معرفی 6 ربات جالب برای کمک به سالمندان و خدمات اجتماعی
2021-06-15T10:08:18+04:30
ربات‌ها از آن دسته از فناوری‌های نوظهور هستند که با ظهورشان تغییرات گسترده‌ای را در تمام جوامع ایجاد کرده‌اند و در بسیاری از موارد باعث صرفه‌جویی در وقت و ان...

ناسا در حال ساخت یک تلسکوپ پیشرفته شکار سیارک است

ناسا در حال ساخت یک تلسکوپ پیشرفته شکار سیارک است
2021-06-15T10:08:17+04:30
آژانس فضایی آمریکا(ناسا) قصد دارد یک تلسکوپ پیشرفته شکار کننده سیارک موسوم به "نقشه بردار NEO" بسازد که برای شناسایی هر سیارک ناشناخته‌ای که احتمال...

کشف بزرگ‌ترین ساختار کهکشانی در چرخش

کشف بزرگ‌ترین ساختار کهکشانی در چرخش
2021-06-15T10:08:17+04:30
تحقیقات جدید نشان می‌دهد رشته‌های کهکشانی که بیش از صدها میلیون‌ سال نوری طول دارند، می‌توانند بزرگ‌ترین اجرام در حال چرخش در جهان باشند. ...

تشخیص زودهنگام آلزایمر با کمک یک روش جدید تصویربرداری

تشخیص زودهنگام آلزایمر با کمک یک روش جدید تصویربرداری
2021-06-15T10:08:17+04:30
پژوهشگران آمریکایی در بررسی جدید خود، روشی را به کار گرفته‌اند که می‌تواند وضوح تصویربرداری را افزایش دهد و به تشخیص زودهنگام آلزایمر کمک کند. ...

تولید واکسن‌های داخلی کرونا تا مهرماه/معرفی واکسن‌های جایگزین دوز یادآوری

تولید واکسن‌های داخلی کرونا تا مهرماه/معرفی واکسن‌های جایگزین دوز یادآوری
2021-06-15T10:08:16+04:30
دبیر ستاد توسعه زیست فناوری با بیان اینکه در صورت عدم تامین دوز دوم واکسن کرونا از واکسن‌های داخلی با پلتفرم مشابه خارجی تزریق خواهد شد، گفت: برای دوز دوم وا...

فعالیت سایت تسهیل ازدواج دانشجویی بعد از اخذ مجوز آغاز می شود

فعالیت سایت تسهیل ازدواج دانشجویی بعد از اخذ مجوز آغاز می شود
2021-06-15T10:04:56+04:30
سرپرست مدیریت خانواده و ازدواج نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها از پیگیری برای اخذ مجوز سایت همرسان خبر داد.

مهلت ثبت نام آزمون استخدامی دانشگاه ها تمدید شد/ اعلام شغل محل‌های جدید

مهلت ثبت نام آزمون استخدامی دانشگاه ها تمدید شد/ اعلام شغل محل‌های جدید
2021-06-15T10:04:56+04:30
شغل محل‌های جدید و اصلاحات آزمون استخدام پیمانی دانشگاه‌ها، موسسات آموزشی، پژوهشی و پارک های علم و فناوری وزارت علوم سال ۱۴۰۰ اعلام و فرصت ثبت نام تمدید شد.
X فیلم جدید دانلود فیلم و سریال تبلیغات شما (پیام به تلگرام)